ကၽြန္ေတာ္တို႕မွာက ေငြေခ်းတာနဲ႕ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံဖို႕ ရွာေဖြတဲ့ ေနရာမွာ လြဲမွားစြာ ေတြး ေခၚေနၾကတုန္းဘဲ။ လုပ္ငန္းတစ္ခု ႀကီးထြားလို႕ဖို႕အတြက္ ေငြအရင္းအႏွီး ပိုလိုအပ္ပါတယ္။ ဒီမွာကေတာ့ သိန္း ၁၈၀၀ ေလာက္တတ္ႏိုင္တဲ့ သူက ေနရာခပ္ေကာင္းေကာင္းက ေျမညီထပ္ေလး၀ယ္ၿပီး အခန္း ငွားစားမယ္။ ေစ်းဆိုင္ေလး ဖြင့္စားမယ္။ ဒါမွမဟုတ္ ဘဏ္အပ္ထားတယ္။ တျခားရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမႈအတြက္ အေတာ္ေလး၀န္ေလးၾကတယ္။
ဒါက အလုပ္အကိုင္အခြင့္အလမ္းေတြကို ေဖာ္ထုတ္ရာလဲမေရာက္၊ ကိုယ့္ေငြေတြကို တိုးပြားႏိုင္တဲ့ အေနအထားကိုလဲ ကန္႕သတ္ သလိုျဖစ္သြားတယ္။ (ျမန္မာျပည္မွာ ျဖစ္ပ်က္ေနတဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြကေတာ့ တစ္ပိုင္းေပါ့) ဒီမွာေငြတတ္ႏိုင္တဲ့ သူေတြရဲ႕ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမႈ အေတာ္မ်ားမ်ားက မွားယြင္းေနတုန္း ဘဲ လို႕ျမင္တယ္။ တစ္ခု ေတာ့ရွိတယ္ အျမတ္မ်ားမ်ားလိုခ်င္တယ္ဆို အရင္းရွံဳးသြားမွာကိုလဲ ေတြးေၾကာက္ေနဖို႕မသင့္ေတာ္ဘူး။ ငါးပြတ္ရာ ငါးစာခ်ေနတဲ့ ေစ်းကြက္က ဘယ္ေတာ့မွ မတည္ၿမဲႏိုင္ဘူး။ ဒီဘက္ေခတ္မွာ ရဲရဲ တင္းတင္း တကယ္ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံၿပီး အလုပ္လုပ္လို႕ မေအာင္ျမင္သြား တဲ့ သူ ျမန္မာျပည္မွာ မရွိပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ သူတို႕ေတြ ပိုႀကီးထြားႏိုင္ဖို႕ေတာ့ တရားမွ်တ မႈရွိတဲ့ယွဥ္ၿပိဳင္မႈေတြ အခုထက္ ေပးဖို႕လို ေသးတယ္။


ကမၻာမွာ အခ်မ္းသာဆံုး ဆုိတဲ့ လူေတြ အကုန္လံုးနီးပါးက ေခ်းေငြနဲ႕စတင္လုပ္ကိုင္တာ ဒါမွမဟုတ္ ခ်ဲ႕ထြင္ခဲ့ၾကတာ ေတြဆိုတာ ေတြ႕ႏိုင္တယ္။ ဘဏ္လုပ္ငန္းဖြံ႕ၿဖိဳးမႈက စီးပြားေရး ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္ဖို႕အတြက္ တကယ့္ကို အဓိက က်တယ္ ဆိုတာ အားလံုးလက္ခံနားလည္ထားၾကတယ္။ ႏိုင္ငံေတြမွာ လုပ္သားအင္အားရဲ႕ ၈၀% ေက်ာ္ကို အလုပ္ေပးထားႏိုင္ တာ အေသးစားနဲ႕အလတ္စားလုပ္ငန္းေတြဆိုတာ ေတာ့သိပ္သေဘာမေပါက္ရွာဘူး။ ဒီအေသးစားအလတ္စားလုပ္ငန္းေတြကို ပိုမိုဖြံ႕ၿဖိဳးလာဖို႕ေခ်းေငြလိုတယ္ ဆိုတာ ေျပာေနစရာေတာင္မလိုေတာ့ဘူး။
ေစ်းကြက္ကို ႀကိဳျမင္ႏိုင္ဖို႕က လူတိုင္းအတြက္မျဖစ္ႏိုင္ဘူး။ ဒါေပမယ့္ စြန္႕ဦးသမားေတြ အကုန္လံုးမွာေတာ့ ေစ်းကြက္ကို ႀကိဳၾကည့္ေလ့ရွိၾကတယ္။ ေစ်းကြက္ ကိုျမင္လာတဲ့အခါမွာ ေငြေၾကးစီးဆင္း မႈအတြက္ စြန္႕ဦးတီထြင္သူေတြ ကို အဓိက ေမာင္းႏွင္မွာကေတာ့ ေခ်းေငြ ဒါမွမဟုတ္ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ ႏွံသူေတြ ျဖစ္တယ္။ ဒါက ျမန္မာျပည္အေနအထားမွာ လက္ေတြ႕က်ဖို႕ပိုလိုအပ္တယ္၊ ပိုမွန္တယ္။ စိတ္ကူးေကာင္းေကာင္း တစ္ခုရွိေနယံုနဲ႕ ထုတ္ကုန္ တစ္ခု ျဖစ္လာဖို႕ ျမန္မာျပည္မွာ ေတာ္ေတာ္ေလး လက္၀င္ေနေသးတယ္။
စားသံုးသူအသစ္ ေစ်းကြက္အသစ္အတြက္ လုပ္ရဲကိုင္ရဲရွိတာက လုပ္ငန္းႀကီးေတြထက္ စြန္႕ဦးသမားေတြက စေလ့ ရွိတာ ေတြ႕ႏိုင္တယ္။ ဒါေပမယ့္ လုပ္ငန္းႀကီးေတြက ဒါမ်ိဳးမလုပ္ဘူးလို႕မဆိုလိုဘူး။ သို႕ေသာ္လည္း စြန္႕ဦးသမားေတြ အတြက္ ယွဥ္ၿပိဳင္မႈမရွိေသးတဲ့ ေစ်းကြက္ကသာလွ်င္ သူ႕အတြက္ အေအာင္ျမင္ဆံုးေသာ ေစ်းကြက္ျဖစ္လိမ့္မယ္။ ဒီအတြက္ စြန္႕စြန္႕စားစားနဲ႕ေပၚဦးေပၚဖ်ားမွာ ကိုယ္က ဦးေအာင္သြားဖို႕လိုအပ္တယ္။
ကိုယ္ေအာင္ျမင္လာတဲ့ေစ်းကြက္ကို ၀င္ေရာက္ယွဥ္ၿပိဳင္မယ့္ လုပ္ငန္းႀကီးေတြ နဲ႕ပိုၿပီးယွဥ္ႏိုင္ဖို႕လုပ္ငန္းႀကီးထြားလာ ေအာင္ တိုးခ်ဲ႕ဖို႕အတြက္ ခုဏက ေျပာတဲ့ ေခ်းေငြေတြ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမႈေတြ လုိအပ္မယ္။ ေနာက္ကလိုက္လာ မွာကေတာ့ စီမံခန္႕ခြဲမႈေပါ့။ စြန္႕ဦးေတြ အတြက္ ျပသနာတစ္ရပ္ကေတာ့ ေငြေၾကးစီးဆင္းမႈနဲ႕စီမံခန္႕ခြဲမႈကို အားနည္း ၾကတဲ့အခ်က္ေတာ့ ရွိေနပါတယ္။ လတ္တေလာေအာင္ျမင္မႈက ခိုင္မာတဲ့ ေအာင္ျမင္မႈမဟုတ္ဘူးဆိုတာ နားလည္ ထားဖို႕ေတာ့လိုတယ္။
မိရိုးဖလာ ဓေလ့ျဖစ္တဲ့ ေၾကြးယူတာ မေကာင္းဘူး။ စပ္တူလုပ္တာ အလုပ္ရွဳပ္တယ္ ဆိုတဲ့ အေတြးေတြ ကိုအျမစ္ကေန လွန္ပစ္ဖို႕လိုတယ္။ ပူးေပါင္းလုပ္ေဆာင္ႏိုင္တဲ့ အရာမွန္သမွ်ကို ပူးေပါင္းလုပ္ေဆာင္ႏိုင္ရမယ္။ စပ္တူလုပ္တယ္ဆိုတာ ပိုၿပီးႀကီးထြားလာေအာင္လုပ္ဖို႕ဆိုတဲ့ အျမင္ရွိသင့္တယ္။ ဒီအတြက္ အေျခခံက်တဲ့ အေတြးအေခၚနဲ႕ပညာေရး ရွိဖို႕အ ေရးပါတယ္။
ႏိုင္ငံတစ္ကာစီးပြားေရးလုပ္တဲ့ေနရာမွာ ၁၀၀ ရွိရင္ ၁၀၀ လံုးကိုထုတ္ရင္းလိုက္တာမဟုတ္ဘူး။ အဲဒီ ၁၀၀ ကို ဘဏ္က ေနေခ်းၿပီး ဒါမွမဟုတ္ အစုရွယ္ယာေရာင္းၿပီး ဘယ္ႏွစ္အပိုင္းအျခားမွာ ျပန္ဆပ္ႏိုင္မလဲ၊ ဘယ္ေလာက္ဆို အျမတ္ေငြ စထြက္လာမလဲ ဆိုတဲ့ အတိုင္းအတာ အတြက္အခ်က္နဲ႕သြားၾကတာ။ ဒီမွာက ရွိတာ အကုန္ရင္းေတာ့ တခုခု လြဲေခ်ာ္သြားရင္ ျပန္အဖတ္မဆည္ႏိုင္ေတာ့ဘူး။ ရွိသမွ် အကုန္ခ်ရင္းလိုက္တာ စြန္႕ဦးမဟုတ္ေတာ့ဘူး စြန္႕စား ရတဲ့ လုပ္ငန္းျဖစ္သြားၿပီး ေလာင္းကစားဆန္သြားမယ္။
အစိုးရပိုင္းကိုေထာက္ပံ့ပါဆုိတာထက္ အလုပ္လုပ္လို႕ပိုေကာင္းလာေအာင္ ဖန္တီးေပးပါလို႕ေျပာခ်င္တယ္။ လက္သင့္ရာ စားေတာ္ေခၚတုန္းဆိုရင္ေတာ့ သၾကားမင္းဆင္းကယ္လဲ ဒီစီးပြားေရးက ေကာင္းလာမွာမဟုတ္ဘူး။ လုပ္ပိုင္ခြင့္ေတြ၊ သိန္း ၁ ေထာင္ေလာက္တန္တဲ့ ေနရာကို ၅ ေသာင္းေလာက္နဲ႕ ေပးပစ္ၿပီး လုပ္ကိုင္ခြင့္ေပးတာမ်ိဳးေတြ ရွိေနသမွ် ကာလ ပတ္လံုး စြန္႕ဦးဆိုတာ စာအုပ္ထဲမွာရွိေနဦးမွာဘဲ။ အတုအေယာင္ အမည္ခံ အခြင့္ထူးခံ လူေတြ အသင္းအဖြဲ႕ေတြ ဘာေတြညာေတြက စြန္႕ဦးသမား လူငယ္ေတြအတြက္ အတားအဆည္းတစ္ခုပါ။ ဒါကိုဖယ္ရွားႏိုင္ဖို႕လိုပါတယ္။
ျမန္မာျပည္မွာ တယ္လီကြန္းက႑ ဖြံ႕ၿဖိဳးလာေတာ့ အားလံုးက မ်က္စိက်စရာေစ်းကြက္ျဖစ္ေနတယ္။ Value add ၀န္ေဆာင္ မႈေတြအတြက္၊ မိုဘိုင္းေဆာ့၀ဲထုတ္လုပ္မႈေတြ အတြက္၊ အေရာင္းအ၀ယ္ေတြအတြက္ ဒီ ပလတ္ေဖာင္းက သိပ္ကို ဆြဲေဆာင္ထားတယ္။ ဒါေပမယ့္ လက္ရွိအေနအထားမွာ ေအာ္ပေရတာေတြကလြဲလို႕က်န္တဲ့ သူေတြ ေမွ်ာ္ မွန္း ႏိုင္တဲ့ ေစ်းကြက္က ေဘာင္က်ဥ္းေသးတယ္။ ၾကားထဲက အျမတ္ထြတ္ေနတာက မီဒီယာ၀န္ေဆာင္မႈေပးသူေတြေပါ့၊ vinyl ေတြ လက္ကမ္းစာရြက္ေတြ ေၾကာ္ျငာေတြ အတြက္ေတာ့ အေတာ္ေလး ျဖဳန္းအားတက္လာတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီက႑ မွာ အလုပ္အကိုင္ေတြ အတြက္မ်ားမ်ားစားစားေပၚထြက္လာစရာလဲ သိပ္မရွိသလို တီထြင္ႀကံဆမႈလဲသိပ္မရွိလွဘူး။
ဒါေပမယ့္ မိုဘိုင္းေဆာ့၀ဲလ္က႑မွာေတာ့ အေတာ့္ကိုလွဳပ္လွဳပ္ရွားရွားနဲ႕ ပြဲဆူလာတယ္။ ဒါက နည္းပညာ စြန္႕ဦးတီထြင္ သူေတြ အတြက္ အေကာင္းဆံုး ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ဘဲ။ ေစ်းကြက္ကို ေမွ်ာ္ၾကည့္တာထက္ ေက်ာ္ၾကည့္တာ ပိုေကာင္းမယ္ ထင္တယ္။ ဒီမွာ လတ္တေလာ ဘာလိုအပ္ေနလဲ ဘယ္လိုေရာင္းမွာလဲ ဘယ္ေလာက္အထိေမွ်ာ္လင့္ထားသလဲ ဘယ္ေလာက္ ၾကာၾကာရပ္တည္ေနႏိုင္မလဲ စသျဖင့္ေပါ့။ ဒီတစ္ခုမွာေတာ့ ကၽြန္ေတာ့္အေနနဲ႕ ျမန္မာေစ်းကြက္ကို အမ်ား ႀကီး ေမွ်ာ္လင့္မထားသင့္ေသးဘူးလို႕ထင္တယ္။ ဘာဘဲျဖစ္ျဖစ္ ဒါက ေစ်းကြက္အသစ္ ၿပိဳင္ဆိုင္မႈအသစ္ေတြ အတြက္ ကစားကြင္းအသစ္ အားလံုးအသစ္ပါ။ စိတ္ရွိသေလာက္ႀကိဳးစားၾကည့္ႏိုင္တယ္။ အေတြ႕အႀကံဳေတြနဲ႕ႀကီးထြားလာ တဲ့ နည္းပညာ လုပ္ငန္းေတြ ၀န္ေဆာင္မႈေတြ ထြက္ေပၚလာဖို႕ ေမွ်ာ္လင့္ႏိုင္တယ္။ ဒီအတြက္ ကၽြန္ေတာ္တို႕အခြင့္အေရး ေတြ အခြင့္အလမ္းေတြ ရွိလာဖို႕ႀကံဆဖို႕ လိုအပ္လာတယ္။
ဒါေပမယ့္လဲ အလုပ္အကိုင္ေတြ စတင္ႏိုင္ဖို႕ အတြက္ အခက္အခဲေတြရွိတဲ့ ျမန္မာျပည္မွာ ကၽြန္ေတာ္တို႕ အတြက္ လတ္တေလာ အခြင့္အလမ္းေတြ မရွိရင္ေနပါ၊ အခြင့္အေရးေတြ မရရင္လဲေနပါ။ ဒါေတြကို ကိုယ္တိုင္ဖန္တီးသူေတြကို လြတ္လပ္စြာ လုပ္ကိုင္ႏိုင္တဲ့ ပတ္၀န္းက်င္ရွိေနဖို႕က အဓိကပါ။ စကားတစ္ခု မွတ္သားခဲ့ဘူးတယ္။ အခြင့္အေရးကိုလိုက္ရွာ၊ မေတြ႕ရင္ အဲဒီ အခြင့္အေရးကို ကိုယ္တိုင္ဖန္တီး ရမယ္တဲ့။
ကၽြန္ေတာ္တို႕ကိုယ္တိုင္ဖန္တီးႏိုင္ၾကမွာပါ။ တကယ့္စြန္႕ဦးသမားေတြ ေအာင္ျမင္ပါေစ။





ရန္ကုန္မွာ မိုးပ်ံရထားလမ္းေတြကို ၂၀၁၅ မွာစတင္မယ္ေတြ႕ေတာ့ အရင္စဥ္းစားခဲ့တာေလးသြားသတိရတယ္။ မိုးပ်ံရထားစနစ္ ကိုရန္ကုန္မွာတည္ေဆာက္ဖို႕ ပထမဆံုးလိုတာ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အားဘဲ။ ထားပါေတာ့ ဒါကိုေျပလည္ေအာင္ ေျဖရွင္းမယ္ဆိုရင္ေတာင္ စည္းကမ္းေသ၀တ္မႈမရွိတဲ့ အေလ့အထေတြ ေပါက္ပြားေနတာမို႕ ထိန္းသိန္းတာေတြ ေရရွည္ အတြက္အစီအမံေတြ အေတာ္လုပ္ယူရမယ္။ ဒါေတြလဲ လုပ္ႏိုင္ဦးမယ္ဆိုတာေတာင္ ေဒၚလာ ဘီလီယံနဲ႕ခ်ီကုန္မယ့္ ရန္ကုန္ တစ္ၿမိဳ႕လံုးပတ္မယ့္ ရထားလမ္းကို မိုးပ်ံပ်ံ ေျမလွ်ိဳးလွ်ိဳး မတည္ေဆာက္သင့္ေသးဘူး။


စီးပြားေရးအႀကိဳးအျမတ္တစ္ခုတည္းနဲ႕ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ေတာင္ လုပ္ဖို႕မသင့္ေတာ္ေသးဘူး။ လက္ရွိ အျမင့္ဆံုးေစ်း ၄၀၀ က်ပ္နဲ႕စီးရတဲ့ ၿမိဳ႕ပတ္ ရထားကိုေတာင္ အလ်င္မွီေအာင္ မနဲစီးေနၾကတာမို႕ မိုးပ်ံရထားရဲ႕မိုးပ်ံေနမယ့္ ေစ်းႏွဳန္းကို ေတာ္ယံုေတာ့ လိုက္မွီ မွာမဟုတ္ပါဘူး။ တကယ္တမ္း ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ထဲကို ၀င္ေရာက္လုပ္ကိုင္ေနတဲ့ အလုပ္သမားေတြ က ဒီၿမိဳ႕ပတ္ရထား ကြန္ယက္ ထဲမွာ လက္လွမ္းမမွီတဲ့ ေရႊျပည္သာလို လွိဳင္သာယာလို ေတာင္/ေျမာက္ဒဂံုလိုေနရာေတြက အမ်ားဆံုး၀င္ေရာက္ေနတာမို႕ ဒါက အလုပ္ျဖစ္ပါ့မလားဆိုတာ စိုးရိမ္မိတယ္။
တစ္ကယ္တမ္းသာ တည္ေဆာက္ၾကေတာ့မယ္ဆိုရင္ လက္ေတြ႕အက်ိဳးခံစားရမွာက တည္ေဆာက္တဲ့ ကန္ထရိုက္ရတဲ့ လုပ္ငန္းေတြ ဘဲရွိတယ္လို႕ျမင္တယ္။ ယဥ္ေၾကာပိတ္ဆိုတဲ့ ဒဏ္ေၾကာင့္ မျဖစ္မေန တည္ေဆာက္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ တကယ္ အလုပ္ျဖစ္ၿပီး အခ်ိန္တုိတိုနဲ႕တည္ေဆာက္ႏိုင္မယ္၊ တကယ့္ကို စီးနင္းလိုက္ပါမယ့္ သူေတြလဲရွိတဲ့ ေစ်းကြက္ လဲျဖစ္မယ္ဆိုရင္ Monorail ကိုအရင္စဥ္းစားသင့္တယ္လို႕ထင္ပါတယ္။
Monorail က လက္ရွိ အေရွ႕ေတာင္အာရွ ႏိုင္ငံေတြမွာလဲ သံုးစြဲေနတာေတြ႕ႏိုင္မွာပါ။ သူ႕နည္းပညာအေသးစိတ္ ေတာ့ မေျပာလိုေတာ့ေပမယ့္ လွ်ပ္စစ္ကို အသံုးျပဳရတာျခင္းတူေနတာေတာင္ သူက သက္သာပါတယ္။ ေနာက္တစ္ခု တည္ေဆာက္တဲ့အခါမွာ ပိုၿပီး ျမန္ဆန္ႏိုင္ပါမယ္။ ဘူတာရံုေတြကအစေပါ့။ ေပါ့ပါးေသးငယ္ေပမယ့္ တစ္ေန႕ကို လူ ငါးသိန္းေလာက္ကို သယ္ေဆာင္ေပးႏိုင္တဲ့အထိ စြမ္းအားရွိပါတယ္။
ရန္ကုန္ၿမိဳ႕downtown ၆ၿမိဳ႕နယ္ကို ပတ္ၿပီးေျပးဆြဲတဲ့ ကြန္ယက္တစ္ခုနဲ႕ ဘုန္ႀကီးလမ္းကေန ေျပာင္းစီးရတဲ့ ေျမနီကုန္း၊ စမ္းေခ်ာင္း၊ အပါအ၀င္ လွည္းတန္းအထိေရာက္တဲ့ ကြန္ယက္တစ္ခု၊ လွည္းတန္း က သမိုင္းလမ္းဆံု၊ ပါရမီ စတဲ့ ကြန္ယက္ ေတြကို တစ္ခုျခင္း အေကာင္းအထည္ေဖာ္သင့္တယ္။ ဒါကေတာ့ လိုအပ္ခ်က္ေပၚမွာ မူတည္ၿပီး ဆက္စဥ္းစားရမွာပါ။ တိုင္တစ္လံုးကို ေဒၚလာ သိန္းခ်ီကုန္က်ႏိုင္တဲ့ မိုးပ်ံရထား စီမံကိန္းအစား monorail ေတြကပိုၿပီးသင့္ေတာ္မလားလို႕ပါ။ ဘာရယ္မဟုတ္ပါဘူး အားေနလို႕စဥ္းစားမိတာ။


တစ္ရက္တစ္ရက္ အနဲေလးေတာ့ တစ္ပတ္မွာ ၄ ရက္ေလာက္ အင္တာဗ်ဳးခံရတယ္။ ဖံုးနဲ႕တစ္မ်ိဳး အီးေမးနဲ႕တစ္သြယ္၊ လူကိုယ္တိုင္လဲပါတတ္ပါတယ္။ အဓိက ကေတာ့ အင္တာဗ်ဳးတဲ့ အခါမွာ ကိုယ့္ရဲ႕ အေတြ႕အႀကံဳနဲ႕ အျမင္ကို ပြင့္လင္းရင္းႏွီးစြာနဲ႕ ေ၀ဖန္ေပးတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ခုတစ္ေလာ အင္တာဗ်ဳးျဖစ္တဲ့အထဲက ၿပီးခဲ့တဲ့ လက အင္တာဗ်ဳးတစ္ခု ကို ျပန္ဖတ္ျဖစ္တယ္။ ေတာ္ယံုေတာ့ ကိုယ့္အင္တာဗ်ဳးေတြကို ကိုယ္ျပန္မဖတ္ျဖစ္တာ မ်ားတယ္။ ကိုယ္၀ယ္ေနက် ဂ်ာနယ္၊ သတင္းစာ နဲ႕ကိုယ့္ၾကည့္တဲ့ တီဗြီလိုင္းက မဟုတ္ရင္ သူမ်ားလက္ေဆာင္ေပးမွ ဖတ္ျဖစ္တယ္။ ဒီတစ္ခါေတာ့တယ္လီကြန္းေတြနဲ႕ပတ္သက္တာေမးခ်င္တယ္ဆိုတာနဲ႕ Itizen နဲ႕ အင္တာဗ်ဳးခဲ့တယ္။ ကိုမိုးလွိဳင္ည နဲ႕ ရန္ကုန္နိကို လဲ ျမင္မတူတတ္သူျခင္းမို႕ တခါတည္း ခ်ိန္းေပးခဲ့မိတယ္။ ဒါနဲ႕မေန႕ကမွ ကိုယ္ ဘာေတြေျပာ ထားတယ္ဆုိတာ ျပန္ဖတ္မိတယ္။ ေမးခြန္းေတြမပါေတာ့ ကိုယ္ေျပာထား တာေတြ က ေတာင္ စဥ္ေရမရ ျဖစ္ေနတာေတြ႕ရတယ္။ တခ်ိဳ႕ဆိုလိုရင္းေတြက လြဲသြားတယ္။ ဘာဘဲျဖစ္ျဖစ္ ကိုယ့္ စိတ္ထဲမွာ ရွိတာေတြကို ေဖာ္ျပခြင့္ရတဲ့အတြက္ အင္တာဗ်ဳးေတြကို အၿမဲေျဖပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တစ္ခါတေလမွာ ကိုယ္ေပးခ်င္တဲ့ massage မရတဲ့အတြက္လဲ သတိထားရတာေတြရွိပါတယ္။





Open Data ကေတာ့ သိပ္စိမ္းလွတဲ့ စကားမဟုတ္ေပမယ့္ Open Government ကေတာ့ နဲနဲ ရွင္းလင္းရခက္တယ္။ Open Data ကိုနားလည္ထားမႈကလဲ ကၽြန္ေတာ္တို႕မွာ အကန္႕အသတ္ေတြရွိေနဆဲပါ။ ဒီအေတာ အတြင္း e-gov ပါလာ တဲ့ အခါ ကၽြန္ေတာ္တို႕စကားလံုးေတြ ရွဳပ္ေထြးၿပီး အလုပ္မျဖစ္မွာကို စိုးရိမ္မိတယ္။
e-gov ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္ဖို႕ open data ကိုအရင္လုပ္ရမွာလား၊ ဒါမွမဟုတ္ Open data ျဖစ္လာဖို႕ e-gov ကိုအရင္ဆံုးစ ကိုင္ရမလားဆုိတာ လိပ္ခဲတည္းလည္း ျဖစ္ေနဆဲပါ။ တစ္ႏိုင္ငံလံုးအတိုင္းအတာ၊ ရွိရွိသမွ် ေသာ၀န္ႀကီးဌာနမ်ာနဲ႕ သူ႕လက္ေအာက္က ဌာနေတြ၊ အစိုးရမဟုတ္တဲ့အဖြဲ႕အစည္းေတြ၊ ဒါေတြအားလံုးရဲ႕အခ်က္အလက္ ေတြအကုန္ ကို ျပည္သူျပည္သားေတြက တခါးမရွိဓားမရွိ ၾကည့္ခ်င္သလိုၾကည့္ လို႕ရတာက open data လား။ e-gov ဆိုတာကေရာ၊ အစိုးရလုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြကို electronic နည္းပညာေတြသံုးလိုက္တာဲ့ e-government ျဖစ္သြားေရာလား။ မဟုတ္ပါဘူး။


ကၽြန္ေတာ္တို႕မွာ open data ဖြံ႕ၿဖိဳးဖို႕အတြက္ ျပည္သူလူထုရဲ႕ right to know (သိရွိနားလည္ခြင့္) ကိုတိုးျမွင့္ေပး ဖို႕လိုအပ္ေနပါေသးတယ္။ ဒါက အစိုးရ၀န္ထမ္းေတြေရာ ျပည္သူလူထု ကိုပါ ေပးအပ္ရမယ့္ အရာပါ။ right to know အတြက္ေပၚလစီေတြ အထိန္းအေၾကာင္းေတြ ဥပေဒေတြ စတာ ေတြ လိုဦးမွာပါ။ ရွင္းေအာင္ေျပာရရင္ ရန္ကုန္မွာ လူဦးေရဘယ္ေလာက္ရွိေနပါတယ္၊ က်ားဘယ္ေလာက္မ ဘယ္ေလာက္၊ ရက္ကြက္ကေတာ့ ျဖင့္ ဘယ္ႏွစ္ခု၊ အိမ္ေျခကေတာ့ဘယ္ေလာက္၊ ၿမိဳ႕နယ္ကျဖင့္ ဘယ္လို၊ ခရိုင္ကျဖင့္ဘယ္ဟာ၊ စသျဖင့္ အစိုးရလက္ထဲမွာလဲရွိေနတယ္၊ လူထုအတြက္လဲ သိခြင့္ရွိေနတဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြကို နည္းပညာအသံုးခ်ၿပီးသိလိုတဲ့ သူတိုင္းကို ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ သတင္းအခ်က္အလက္ေပးေ၀မွ်ယူႏိုင္မယ္ဆိုရင္ ဒါက open data အတြက္မ်ားမ်ား အ ေထာက္အကူျပဳႏိုင္ ပါတယ္။ ဒါေတြခြင္ျပဳလိုက္ယံုနဲ႕ေတာ့ open government ျဖစ္မလာေသးပါဘူး။ သူ႕အက်ိဳးဆက္အေနနဲ႕ ပိုမိုၿပီးပြင့္လင္း ျမင္သာမႈရွိတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေပးစြမ္းႏိုင္တာက လူထုနဲ႕သက္ဆိုင္ရာ အစိုးရေတြအတြက္ အေကာင္းဆံုး ဆက္ဆံ ေရးကိုရရွိေစမွာပါ။ ဒီရဲ႕ effective ကေတာ့ corruptions (လာဘ္ေပးလာဘ္ယူ) ပေပ်ာက္သြားႏိုင္ဖို႕ ထိေရာက္တဲ့ ဖိအား ေတြ တက္လာမွာျဖစ္ပါတယ္။ သေဘာက open data ဖြံ႕ၿဖိဳးလာမယ္၊ ဒီအခ်က္အလက္ေတြကို အသံုးျပဳတဲ့ အစိုးရနဲ႕ လူထု တိုက္ရိုက္ဆက္ဆံလုပ္ကိုင္ရတဲ့ ပညာေရး၊ က်န္းမာေရး၊ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းေတြ ပိုၿပီး အခ်ိန္တိုတို ထိထိေရာက္ ေရာက္နဲ႕ ၿပီးေျမာက္ႏိုင္တဲ့ e-gov tools ေတြေပၚေပါက္လာမယ္။ လုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြ ပိုမိုျမန္ဆန္လာမယ္။ ဥပမာ ဒီအခ်က္အလက္ေတြကို သံုးၿပီး မီးသတ္ဌာန ေတြ၊ ရဲစခန္းနဲ႕ေဆးရံုေတြ ဘယ္မွာရွိေနတာ၊ ၿမိဳ႕တြင္းေျပးဆြဲတဲ့ bus ကားလိုင္းေတြ က ဘယ္ကေနဘယ္ကို ဘယ္နံပတ္ေတြက ေျပးေနတာ စသျဖင့္ အခုေခတ္မွာဆို mobile application ေတြ ေရးၿပီးအသံုးျပဳႏိုင္မွာပါ။ ဒီအခါမွာ လူထုရဲ႕သိခြင့္ပိုမိုျမင့္မားလာၿပီး ပြင့္လင္း ျမင္သာမႈ ပိုရွိလာတဲ့အတြက္ corruptions ေတြေလ်ာ့က်လာမယ္ စသျဖင့္ပါ။
Open Government ျဖစ္လာဖို႕ တြန္းအား ၂ ခုရွိပါတယ္။ တစ္ခုကေတာ့ Transparency +Citizen Engagement= Open Government (ပြင့္လင္းျမင္သာမႈရွိတဲ့အုပ္ခ်ဳပ္ေရး+လူထုပူးေပါင္းပါ၀င္ႏိုင္မႈ=ပြင့္လင္းမႈရွိတဲ့အစိုးရတစ္ရပ္)
ဒီမွာ အစိုးရရဲ႕ပြင့္လင္းျမင္သာစြာေဆာင္ရြက္လိုတဲ့အခ်က္ကအေရးပါသလို လူထုတစ္ရပ္လံုးပူးေပါင္းပါ၀င္ႏိုင္တဲ့ အေနအထား နဲ႕အခြင့္အေရးေတြကလဲ ပဓာဏက်ပါတယ္။ ဒါဆို ကၽြန္ေတာ္တို႕အလုပ္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
ဒုတိယအမ်ိဳးအစားကေတာ့ Monitoring+Government=Open Government (ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာမႈမ်ား+ အစိုးရ=ပြင့္လင္းမႈရွိတဲ့ အစိုးရတစ္ရပ္)
ဒီတစ္မ်ိဳးက ပြင့္လင္းျမင္သာမႈအားနည္းတဲ့အေလ့အထရွိေနတဲ့ အစိုးရကို လူမႈအဖြဲ႕အစည္းေတြက အားေကာင္းေကာင္းနဲ႕ ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာၿပီး check & balance လုပ္ေပးႏိုင္လာတဲ့အခါ ပြင့္လင္းျမင္သာမႈရွိတဲ့ အစိုးရတစ္ရပ္အျဖစ္ ေျပာင္းလဲ လာႏိုင္တယ္ဆိုတဲ့ သေဘာတရားျဖစ္ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႕က ဘယ္လိုပံုစံနဲ႕အလုပ္ျဖစ္ႏိုင္မလဲ။
ဒီမွာေမးခြန္းေတြရွိလာပါတယ္။
၁။ အစိုးရက ပြင့္လင္းျမင္သာမႈရွိလာၿပီလား ဒါမွမဟုတ္ ပြင့္လင္းျမင္သာမႈရွိဖို႕ဆႏၵရွိလား
၂။ အစိုးရမဟုတ္တဲ့ အဖြဲ႕အစည္းေတြ၊ လူထုအေျချပဳအဖြဲ႕အစည္းေတြက အားေကာင္းေမာင္းသန္ရွိၿပီလား
၃။ အစိုးရနဲ႕ အစိုးရမဟုတ္တဲ့ အဖြဲ႕အစည္းေတြၾကားထဲမွာေရာ ပြင့္လင္းျမင္သာမႈရွိရဲ႕လား
၄။ Right to know နဲ႕ပတ္သက္တဲ့ awareness ေတြရလာၿပီလား
၅။ လူထုက ပူးေပါင္းပါ၀င္ႏိုင္မယ့္ အေျခအေနတစ္ရပ္ကို အခ်ိန္တိုအတြင္းဖန္တီးႏိုင္မယ္လို႕ထင္ပါသလား
၆။ အားလံုးကလဲ သာတူညီမွ် ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ႏိုင္မယ့္ အေလ့အထ ရွိသလား စသျဖင့္ေမးစရာေတြ ျဖစ္လာပါတယ္။ ဒါက စလံုးေရစ စဥ္းစားေနယံုျဖစ္ပါတယ္။
Open Government ျဖစ္ျဖစ္မျဖစ္ျဖစ္ ဘာအေရးႀကီးသလဲ ဆိုတဲ့ ၾကားျဖတ္ေမးခြန္းရွိလာရင္  ေျဖရွင္းစရာေတြက်န္ေနပါတယ္။ လိုတိုရွင္းေျပာမယ္ဆို ကမၻာတစ္၀ွမ္းလံုးမွာ Open Government ျဖစ္ၾကတဲ့ ႏိုင္ငံေတြကို စုစည္းၿပီး Open Government Partnership (OGP) ဆိုတာကိုဖြဲ႕ထားပါတယ္။ အာရွမွာ ဂ်ပန္နဲ႕ကိုရီးယား အပါအ၀င္ အေရွ႕ေတာင္အာရွမွာ ဖိလစ္ပိုင္နဲ႕ အင္ဒိုနီးရွား တို႕က ဒီအဖြဲ႕ထဲ၀င္ေရာက္ထားပါတယ္။ အမ်ားစုေသာ အေရွ႕ေတာင္အာရွ ႏိုင္ငံေတြ က မပါ၀င္ပါဘူး။ ဒါဆို စကၤာပူလို လာဘ္စားမႈ အနည္းဆံုးႏိုင္ငံက ဘာေၾကာင့္ open government မျဖစ္ရသလဲ။
တကယ္က ဒီအဖြဲ႕၀င္ဖို႕သတ္မွတ္တဲ့ စံႏွဳန္းမွာ ၁၇ မွတ္ရွိပါတယ္။ ျမန္မာျပည္က လက္ရွိမွာ ၂ မွတ္ရရွိထားပါတယ္။ ဘာေတြပါ၀င္သလဲဆိုရင္ မွန္ကန္တဲ့ budget statement, corruption ရွင္းလင္းမႈ၊ လူ႕အခြင့္အေရး၊ သတင္းမီဒီယာ လြတ္လပ္မႈ စတဲ့ အေရးပါတဲ့ အခ်က္ အလက္ ေတြနဲ႕တိုင္းတာပါတယ္။ အနည္းဆံုး ၁၂ မွတ္ဆို ကၽြန္ေတာ္တို႕ တိုင္းျပည္က အဖြဲ႕၀င္ႏိုင္ငံျဖစ္ပါမယ္။ ဒီအဖြဲ႕ထဲ ၀င္ေရာက္ သြားႏိုင္တဲ့ အခါ ကၽြန္ေတာ္တို႕ဘာေတြရႏိုင္မွာလဲ။
အဖြဲ႕ထဲကို ၀င္ေရာက္ႏိုင္သည္ျဖစ္ေစ မ၀င္ေရာက္သည္ျဖစ္ေစ တိုင္းျပည္တစ္ခုမွာ အစိုးရဘာလုပ္ေနတယ္ဆိုတာကို ျပည္သူက သိခြင့္ရွိရပါမယ္။ ဒါက နံပတ္တစ္ပါ။ ဒီလိုသိခြင့္ နဲ႕အေျခခံအခ်က္အလက္ေတြကို အသံုးျပဳၿပီး အုပ္ခ်ဳပ္မႈ ကို တိုးတက္ေကာင္းမြန္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေပးျခင္းနဲ႕ တိုင္းျပည္ရဲ႕အဆင့္အတန္းကိုျမွင့္တင္ႏိုင္ရပါမယ္။ ဒါကနံပတ္ႏွစ္ပါ။
OGP ထဲကို ၀င္ႏိုင္ဖို႕ကၽြန္ေတာ္တို႕ျပင္ဆင္ေတာ့မယ္ဆိုကတည္းက လက္ရွိအစိုးရေျပာေျပာေနတဲ့ Clean Government Good Governance ကို တကယ္လုပ္ရေတာ့မွာပါ။ တရားမ၀င္တဲ့ ဥပေဒနဲ႕ကင္းလြတ္ေနတဲ့ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး နဲ႕ တရားစီရင္ ေရးစနစ္ေတြကို ျပန္လည္တည့္မတ္ရမွာပါ။ သယံဇာတ ထုတ္ေဖာ္ေရးနဲ႕ ႀကီးမားတဲ့ ပေရာဂ်က္ႀကီးေတြကို အခုထက္ ပိုမိုပြင့္လင္းျမင္သာစြာနဲ႕ေဆာင္ရြက္ရေတာ့မွာပါ။ ဘ႑ာေရးဆိုင္ရာ ရသံုးစာရင္းေတြကို မွန္ကုန္စြာ ထုတ္ျပန္ေပးရေတာ့မွာပါ။ ဒီလို အစိုးရတစ္ရပ္ရဲ႕ အမွန္ကန္ဆံုး အေကာင္းဆံုးလုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြျဖစ္လာဖို႕ တြန္းအားေတြႀကီးႀကီးမားမားေပးႏိုင္မယ္လို႕ေမွ်ာ္လင့္လို႕ရပါတယ္။
Open Data, Open Government က ဒြန္တြဲေနမယ့္အရာပါ။ နည္းပညာ က ဒီကိစၥရပ္ေတြကို ျမန္ဆန္စြာ ေဆာင္ရြက္ ႏိုင္မယ့္ tools တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ e-government ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈက ျခစားမႈ-လာဘ္ေပးလာဘ္ယူမႈကို ဟန္႕တားႏိုင္တဲ့ ထိ ေရာက္တဲ့ အရာတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္လို႕ ပညာရွင္ေတြက ယံုၾကည္ထားၾကပါတယ္။ နည္းပညာေခတ္မွာ social media platform ေတြေပၚကေန လူထုကို ဆက္ဆံေနရ တဲ့ အစိုးရအရာရွိေတြ ရွိေနပါၿပီ။ လူထုရဲ႕အသံက အရင္ကထက္ပို ၿပီးက်ယ္က်ယ္ေလာင္ေလာင္ျဖစ္လာ ပါတယ္။ ဒါကို နားလည္ထိန္းေက်ာင္းႏိုင္တဲ့ အေလ့အထေတြပိုလိုအပ္လာပါတယ္။
ၿပီးတဲ့အခါ ကၽြန္ေတာ္တို႕ေလ့လာသင္ယူစရာေတြအမ်ားအျပားက်န္ေနပါေသးတယ္။ ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္တို႕အစိုးရအေနနဲ႕ Open Government ျဖစ္ဖို႕ EITI အပါအ၀င္ OGP ထဲ၀င္ႏိုင္ဖို႕ဆႏၵရွိေနပါတယ္။ ဒါက ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရး အတြက္ အေကာင္းဆံုးေသာ ေမွ်ာ္လင့္ ခ်က္လို႕ မဆိုသာရင္ေတာင္ အလုပ္သင့္ဆံုးေသာ အရာတစ္ခု အျဖစ္ျမင္ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႕ဒါေတြကို စတင္ႏိုင္ဖို႕ ကိုယ္တိုင္က ဘယ္ေလာက္ open ျဖစ္ႏိုင္မလဲ လို႕ျပန္ေမး ၾကည့္ခ်င္ပါတယ္။
 ေဇာ္ေဇာ္မ်ိဳးလြင္ ( ၂၈.ၾသဂုတ္.၂၀၁၄)